AI-Desperado

🕒 Leestijd: 4 minuten

§1 Vaststelling en vooruitzicht

Een betekenisvolle observatie van Rudolf Steiner uit 1917 krijgt in onze tijd van kunstmatige intelligentie nog meer zeggingskracht. Wat gebeurt er met de menselijke ziel wanneer we onze diepste vragen en verlangens toevertrouwen aan een algoritme?

Of we hier spirituele begrippen opnemen of niet, dat bepaalt onze omgeving aan gene zijde

§2 Alles of niets: geketend aan een digitaal iets?

Tegenwoordig verbindt menig mens zich met AI, de ‘leef- en denkwereld’ van AI-taalprogramma’s. Er zijn er zelfs die er een (voorlopig) platonische liefdesrelatie mee aangaan of erbij in therapie gaan. Hoe wanhopig of avontuurlijk kun je zijn? Ook u, desperado? Mens, ken uzelf.

Mensen kunnen met elkaar van gedachten wisselen en filosoferen. Daarnaast gaan ze nu een kennisrelatie aan met een digitale ‘black box’. Tot op zekere hoogte is dat een anoniem klankbord, want die digitale voorziening is feitelijk door andere mensen geprogrammeerd en algoritmisch gevoed.

Het doet denken aan de verkenningspaden van Goethes Faust (deel 1 en 2) en zijn onvoltooide dramafragment Prometheus (ontketend). In hoeveel mensenharten kloppen nog Faust-motieven? Onderschat dat aantal niet. Hoe luidde die ene uitspraak van Faust tot Mefistofeles ook alweer? ‘In uw niets hoop ik het Al te vinden.‘

Wat wordt daarmee beklonken? Een geketende of ontketende Prometheus in een modern jasje? Geketend in welke toestand? Een toestand die zich uitstrekt tot aan gene zijde?

§3 Literatuur: menswording, zelfreflectie en toepassingswetenschap

Miriam Rasch

• Luisteroefeningen: Over aandacht en ontvankelijkheid (2024). Een pleidooi voor actieve stilte en werkelijke verbinding als tegenwicht voor de digitale ruis.
  
• Autonomie: Een zelfhulpgids (2022). Een verkenning van hoe we onze eigen koers kunnen blijven varen in een technologische wereld.
  
• Frictie: Ethiek in tijden van dataïsme (2020). Over waarom we de weerstand en de moeite van het eigen denken niet moeten opgeven voor digitaal gemak.

Maxim Februari

• Doe zelf normaal (2023). Een vlijmscherpe analyse van de morele gevaren van de algoritmische ‘black box’ en de uitholling van onze oordeelskracht.

Hans Schnitzler

• De mens, de machine & de therapeut (2024). Een actuele verkenning van de vervagende grenzen tussen menselijke zorg en technologische interventie.
  
• Wij nihilisten (2021). Over de leegte die kan ontstaan wanneer techniek en data de plaats innemen van werkelijke waarden.
  
• Kleine filosofie van de digitale onthouding (2017). Een pleidooi voor een bewuste omgang met technologie vanuit een filosofisch perspectief.
  
• Het digitale proletariaat (2015). Een kritische analyse van hoe de digitalisering onze maatschappij en menselijkheid herstructureert.
  
• Digitale detox (2015). Een verslag en reflectie op de noodzaak om tijdelijk afstand te nemen van de digitale wereld om de eigen menselijkheid te herontdekken.

§4 Muziek: roep om bezinning

De eenzaamheid en noodzaak om ‘bij zinnen te komen’ klinken krachtig door in de volgende klassieker van The Eagles. Een muzikaal spiegelbeeld voor de moderne mens op zoektocht en ontdekkingsreis.

The Eagles – Desperado (met zangtekst)

§5 Film: sciencefiction & fantasy

Prometheus (2012)
Engels gesproken; niet ondertiteld

In het volgende visuele meesterwerk van regisseur Ridley Scott wordt de oeroude mythe van Prometheus naar de diepten van de kosmos verplaatst. Een team wetenschappers reist naar de verste uithoeken van het heelal om de oorsprong van de mensheid te ontrafelen, maar stuit op de schaduwzijden van hun eigen scheppingsdrang.

Centraal in de film staat de androïde David — een hoogontwikkelde kunstmatige intelligentie. David is beleefd, uiterst intelligent en behulpzaam, maar hij mist de essentie van de menselijke ziel. Hij is de ultieme ‘digitale black box’: hij imiteert menselijk gedrag feilloos, maar acteert zonder moreel kompas. De film stelt de indringende vraag wat er gebeurt als de mens zelf voor ‘god’ gaat spelen en machines creëert die ons in alles overtreffen, behalve in datgene wat ons werkelijk mens maakt.